10 najlepših reka u Srbiji

Vode su jedno od najvećih prirodnih bogatstava Srbije, jer mnogobrojne reke, jezera i lekovite banje krase svaki njen kutak. Reke su odvajkada bile srž života na našim predelima, one su darodavci plodne zemlje i na njihovim obalama iznikla je većina najlepših gradova u Srbiji.

Reka Drina vijuga kroz prirodu

U moderno doba reke dobijaju još jednu važnu ulogu kao omiljene letnje destinacije u Srbiji. Ukoliko čeznete da organizujete beg od vrelog gradskog asfalta, onda je boravak na obali jedne od njih odlično rešenje. Od istraživanja toka Dunava ispunjenog misterioznim kulturnim nasleđem, do ekstremnih avantura na planinskim brzacima: reke Srbije nude nešto za svakoga. 

Dunav

Kralj evropskih reka protiče kroz čak 10 država i druga je najveća reka na kontinentu, odmah nakon Volge. Na svome dugačkom putovanju od Nemačke do Ukrajine pridobio je preko deset različitih imena i nadimaka. Za Srbiju je Dunav od davnina bio reka od izuzetnog značaja. Na njemu su se rađale prve civilizacije na ovim prostorima, poput tajanstvene kulture Lepenskog Vira. Rimljani su uz njega gradili putevi, a i do današnjih dana se mnogi važni centri nalaze na obalama ove moćne reke. 

Reljefni prikaz kralja Decebala uklesan u stenu nad Dunavom

Informacije i zanimljivosti o Dunavu

  • Putovanje Dunava započinje u Nemačkoj, na planini Švarcvald. On nastaje spajanjem dve rečice, Brega i Brigaha. Do njihovog spajanja dolazi u gradiću Donauešingen. U parku gradskog dvorca nalazi se neobičan kružni spomenik Donauquelle, koji simbolizuje zvanični izvor reke.
  • Poreklo imena Dunav izuzetno je staro. Ima koren u starogrčkoj reči koja znači reka života ili božanska reka. Stari Grci su verovali da je Dunav personifikacija boga Zevsa, a da su njegove pritoke nimfe, rečna božanstva koja ga snabdevaju hranom bogova, nektarom i ambrozijom.
  • Dunav prolazi kroz čak deset zemalja i na njemu se nalazi više prestonica nego i na jednoj drugoj reci na svetu. Tu su četiri glavna grada: Beč, Bratislava, Budimpešta i Beograd.
  • Dunav je najvažnija evropska rečna ruta. 
  • Dunav je prva reka na kojoj je razvijen rečni turizam. Prva krstarenja započela su još davne 1830. u Austrougarskoj. 
  • Dunav je istorijski uvek bio poprište ratnih sukoba. Nemci ga nazivaju još i Grobljem brodova, zbog neverovatnog broja ratnih olupina koje u njemu i dan danas počivaju.
  • Dunav uvire u Crno more, pri čemu pravi drugu najveću deltu u Evropi. Rečni ekosistemi na ovom području su toliko bogati i neuobičajeni da je čitava delta stavljena pod zaštitu UNESCO-a.

Gradovi na Dunavu 

Od Rimljana i Trajanovog mosta, preko srednjovekovnog Smedereva, do moderne prestonice Srbije, Beograda: Dunav i Podunavlje oduvek su bili središte svih najbitnijih zbivanja na našim prostorima. Na njegovim obalama danas leže neki od najlepših srpskih gradova, mesta fascinantne i burne istorije koja Dunavu duguju makar delić svoje slave.     

Novi Sad

Pogled na dunav i Petrovaradinsku tvrđavu

Zbog neverovatnog strateškog položja svoje čuvene tvrđave Petrovaradin, Novi Sad je zadobio nadimak Gibraltar na Dunavu. Silovita reka koja spaja dve strane grada nekada je oblikovala istoriju Novog Sada, a danas sačinjava njegovu upečatljivu i živu atmosferu. Put kroz vreme vodi očuvanim bedema Petrovaradinske tvrđave koji se dostojanstveno izdižu nad sporim tokom reke. Nad samim Dunavom nalazi se još jedan prepoznatljivi simbol grada, Most slobode. Novosadski kej i peščana plaža Štrand živa su mesta svih gradskih zbivanja tokom letnje sezone, a nad obalom reke svake godine odvija se i poznati internacionalni festival EXIT. U blizini grada ušuškano je i Ribarsko ostrvo, malo turističko naselje poznato po čardama i restoranima koji spremaju izvrsne specijalitete od dunavske ribe. 

Beograd

Pogled sa Gardoša na Dunav i krovove starih zemunskih kuća
autor: Nikola Ćirković

U zagrljaju dve reke leži i glavni grad Srbije, Beograd. Dunav i Sava nezaobilazan su deo života grada i njegovih stanovnika, ali i pravi magnet za turiste koji posećuju grad. Na samom ušću ove dve reke nalazi se najprepoznatljiviji simbol grada, Beogradska tvrđava, sa koje pogled na dve reke pruža čuveni spomenik Pobednik. Na dunavskoj obali grada leži mesto neobične starinske atmosfere, Zemun. Zaštitni znak ovog grada u gradu je kula Gardoš, koja večno bdi nad sam rekom. Ne treba propustiti šetnju zemunskim kejom, koji se proteže od srca Zemuna pa sve do ušća Save u Dunav. Ovaj deo grada uvek odiše životom, nudeći turistima svoje mnogobrojne šarmantne restorane, kafiće, šetališta i splavove. Na Dunavu se nalazi i oaza divlje prirode Veliko ratno ostrvo, koja predstavlja dom velikom broju retkih ptica. Na ostrvu se tokom letnje sezone otvara i mala peščana plaža Lido. 

Smederevo 

Osmougaona kula Smederevske tvrđave na samoj obali Dunava

Dunav je reka uz čiji su tok vekovima iznicale nebrojane drevne tvrđave. Nekada presudni čuvari i branioci svojih teritorija, sada svoje bedeme i kapije otvaraju turistima. Najlepša tvrđava Srbije, ili makar ona najbolje očuvana, leži na samoj obali Dunava, u starom gradu Smederevu. Ovaj divni grad nastao je kao prestonica Đurađa Brankovića i građen je po ugledu na Carigrad. Možete prošetati drevnim bedemima Smederevske tvrđave, popeti se na same kule i obići Mali grad, u kom se nekada nalazio despotov dvor.    

Kladovo

Dunav protiče kroz takozvanu Gvozdenu kapiju
Stevan Aksentijević

Malo je gradova čija je sudbina tako tesno isprepletana sa tokom Dunava kao što je to slučaj sa Kladovom. Ova kolevka civilizacija odvajkada se razvijala tik uz obalu silovite reke. Za vreme vladavine Rimljana, ovde je nastao pravi arhitektonski podvig, Trajanov most, čije se ruševine i danas mogu videti, kao i stari rimski put. Put se sada nalazi duboko pod vodom Dunava, ali se nad njegovom površinom može iz daljine uočiti svedočanstvo koje govori o njegovom nastanku, Trajanova tabla. U moderna vremena, život je u ovo mestašce unela izgradnja Hidroelektrane Đerdap I, grandioznog graditeljskog dela druge polovine XX veka. 

Turističke atrakcije na Dunavu

Zanimljivo je da je Dunav prva reka u Evropi na kojoj je razvijen turizam. Još u doba parobroda, ljudi su obožavali da plove tokom reke i otkrivaju sve tajne koje njegova obala krije. Uz prekide tokom dva svetska rata, ova se tradicija održala sve do današnjih dana u svim zemljama kroz koje Dunav protiče. Tako je i sa Srbijom.  

Krstarenje Dunavom

Brod krstari Dunavom

Jedna od najlepših tura Dunavom vodi od Beograda do Kladova. Na njoj, putnici imaju priliku da zaplove kroz vreme i otkriju sva skrivena blaga koja su vekovima nastajala na obalama ove reke. Saznajte kako se Dunav menja, kako se iz divovske ravničarske reke transformiše probijajući se kroz stene i useke Đerdapske klisure. 

Na ovoj ruti možete videti čak četiri drevna utvrđenja: Beogradsku, Smederevsku, Ramsku i Golubačku tvrđavu. Zakoračite kroz Gvozdena vrata Dunava i otkrijte tajne misteriozne kulture Lepenskog Vira, priču o Trajanovoj tabli, svedoku rimskog puta koji sada spava daleko nad mutnom površinom vode, i nezaboravne lepote Nacionalnog parka Đerdap

Srebrno jezero

Plavi čamac u pesku na obali Srebrnog jezera
autor: Miloš B. 

Nekadašnji rečni rukavac Dunava, Srebrno jezero dobilo je svoj identitet kada je pregrađeno branama. Danas je jedna od najpopularnijih letnjih desinacija u Srbiji i nudi mnogobrojne sadržaje. Zbog njih je odnedavno dobilo i nadimak Srpsko more, a posetiocima nudi raznovrsnu ponudu smeštaja, restorana i moderan akva park. 

Golubac

Kule Golubačke tvrđave

Nad samim ulazom u Đerdapsku klisuru uzdiže se monumentalna Golubačka tvrđava. Dugo je stajala napuštena i zarasla u korov, ali je odnedavno lepo uređena i rekonstruisana u jednu od najlepših turističkih destinacija u Srbiji. Takozvana Šešir-kula slovi za jednu od najlepših u Evropi i zaštitni je znak grada Golupca. U tvrđavu možete ući peške i popeti e do različitih kulturi, ali je takođe možete videti i sa Dunava, jer postoji i tura brodićem sa koje možete lepo videti čitavu tvrđavu. 

Lepenski vir

Ostaci nalazišta Lepenski vur zaštićeni staklenim krovom

Priča o buđenju evropske civilizacije počela je na samoj obali Dunava...Najstarije urbano naselje u Evropi za koje se zna, Lepenski Vir, razvilo se uz njegov tok. Stanovnici i tvorci ove kulture i dalje su obavijeni velom tajne, ali se zna da su bili odlični umetnici. Poštu živototvornoj reci odali su pravljenjem zagonetnih ribolikih skulptura, za koje se veruje da su predstavljala rečna božanstva.  

Uvac 

Rečica koja vijuga kroz prelepe krajolike između Zlatibora i Zlatara možda nije jedna od najvećih reka u zemlji, ali je slavu stekla svojom neverovatnom lepotom. Karakteristični meandri Uvca nalaze se na mnogim razglednicama i blogovima koji predstavljaju Srbiju i privlače mnoge turiste koji žele da ovom prizoru prisustvuju uživo.  

Beloglavi sup preleće iznad bistrih meandara reke Uvac
izvor: wikipedia

Informacije i zanimljivosti o Uvcu

  • Na ovoj maloj reci izgrađene su čak dve hidroelektrane, Kokin Brod i Uvac, a za njihovu potrebu napravljena su i tri veštačka jezera, Sjeničko, Zlatarsko i Radoinjsko jezero.
  • Zbog svojih uglavnom nepristupačnih kanjona, kraj Uvca su, pogotovo za vreme vladavine Turaka, skrivani mnogi manastiri. 
  • Tu su nedavno obnovljeni manastir Uvac i manastir Dubrava, ali bilo je i mnogih drugih, kojih danas više nema. Veruje se da je jedan od njih legendarni manastir Janja, opevan u narodnoj pesmi Miloš u Latinima kao jedna od najvažnijih nemanjićkih zadužbina. 
  • Nekoliko poslednjih kilometara, reka Uvac predstavlja granicu između Srbije i Bosne i Hercegovine. Ova reka u narodu je smatrana graničnom od davnina, jer je Uvac za vreme vladavine Miloša Obrenovića predstavljao granicu između Srbije i Turske.
  • Zbog nepristupačnog terena i gustih šuma kojima je reka okružena, Uvac je za vreme Osmanskog carstva često bio omiljeno skrovište hajduka.
  • Uvac je najveće stanište retkog beloglavog supa u Srbiji. 

Rezervat prirode Uvac

Ostrvo u obliku srca u srcu kanjona reke Uvac
autor: Lordlazar98

Neponovljivi pogled na vijugave meandre Uvca učinio je okolinu ove reke jednom od najpopularnijih turističkih destinacija u Srbiji. Brojni turisti dolaze u ovaj park prirode prvenstveno da bi uživali u čarima netaknute prirode, a za orintologe i speleologe predstavlja pogotovo posebno mesto. Na jednom od vidikovca postavljen je panoramski teleskop sa kojeg se mogu gledati meandri i beloglavi supovi u letu. Plovidba turističkim čamcima duž uklještenih meandara i obilazak klisure sa reke obećava još jedan nezaboravan doživljaj na ovoj reci.

Beloglavi sup

Beloglavi sup raširenih krila
autor: Pierre Dalous

Beloglavi sup je najveća ptica Srbije, ali je, uprkos svojoj veličini, danas on stanovnik koga je retko naći na ovim prostorima. Ovoj ptici pogoduju visoke i nepristupačne litice pogodne za gnežđenje, a neophodna joj je i blizina vode. To je učinilo litice kraj Uvca savršenim mestom za opstanak ove retke i neobične vrste. 

Pre dvadesetak godina, beloglavi sup je bio pred izumiranjem, a danas je, zahvaljujući redovnoj ishrani, brojnost beloglavih supova porasla na oko 300 jedinki koje možete posmatrati kako krstare svojim nebeskim carstvom i hrane svoje mlade na liticama kanjona Uvca. 

Zlatarsko jezero 

Gusto zelenilo okružuje bistru vodu Zlatarskog jezera
autor: Pavle Crnobrnja

Uvac je podario život nekolicini veštačkih jezera, od kojih je najpopularnije Zlatarsko jezero. Nalazi se na 15 kilometara od Nove Varoši, a tokom leta se transformiše u osvežavajuću turističku atrakciju. Spas od letnjih vrućina možete naći sunčanjem na pontonskoj plaži i plivanjem u bistroj vodi. Na obali se nalazi teren za odbojku na pesku, a vožnja čamcem po ovom jezeru predstavlja jedinstven doživljaj... 

Ledena pećina

Jedna od najzanimljivijih pećina u zemlji smeštena je ispod strmih litica kanjona Uvca. Naizgled jednostavan ulaz krije doslovno veliku tajnu, pećinski sistem dugačak više od šest kilometara. U pećini se mogu otkriti dvorane, pećinski ukrasi, stubovi i okamenjene draperije. Prilazak skrivenoj pećini moguć je samo preko reke, uz pomoć čamca i profesionalnih vodiča. 

Drina

Drina, neukrotiva lepotica zapadnih predela Srbije, meandrira kroz predele koji nikoga neće ostaviti ravnodušnim. Poznata je po svojoj neobičnoj smaragdnoj vodi i božanstvenom izgledu njenih kanjona, čiju lepotu ni pokušaj kroćenja branama nije mogao narušiti.  

Jarkocrveno cveće pred bistrom vodom Drine

Informacije i zanimljivosti o Drini

  • Drina pripada Crnomorskom slivu, a nastaje spajanjem reka Tare i Pive kod Šćepan Polja. Protiče kroz jugozapadne i zapadne krajeve Srbije, severni deo Crne Gore i istočni kraj Bosne i Hercegovine. 
  • Drina je najveća pritoka reke Save u koju se uliva blizu Sremske Rače. 
  • Nekada je bila važna granica između Istočnog i Zapadnog rimskog carstva.  
  • Pretpostavlja se da poreklo imena Drina leži u reči drati. Ovaj glagol opisuje snagu vode koja ima toliku moć da može da dere i stene, planine i zemljište radi stvaranja svog toka. Reke Drim i Drava dobile su imena na sličan način.
  • Nekada je Drina u narodu bila poznata i pod imenima Zelenika i Zelenka.
  • 1896. godine je vodostaj Drine porastao za neverovatnih 14 metara, pa je ona poplavila čitav veliki most u Višegradu. Ovaj događaj opisan je u romanu Ive Andrića Na Drini ćuprija
  • Na Drini postoji duga tradicija splavarenja. Prvi splavovi zaplovili su rekom već polovinom XIX veka. Sve do izgradnje hidroelektrane, njima je odvlačena drvena građa za prodaju sa obronaka planina Tara i Zvijezda. Kao uspomena na neobičnu tradiciju, na Drini se svake godine održavaju manifestacije Drinska regata, Zvornička regata i Bratunačka regata

Gradovi na Drini

Na prostorima sve tri zemlje kroz koje protiče, uz Drinu se nalaze neki prelepi i istorijsko veoma značajni gradovi. Najveći gradovi na putovanju Drine kroz Srbiju su Bajina Bašta, Zvornik i Loznica.

Bajina Bašta

Pogled sa vidikovca Banjska stena na zelenilo Bosne i Drinu
Ušuškana u rajskim krajolicima u zagrljaju Drine i gorske lepotice Tare, Bajina Bašta zaslužuje naziv jednog od najprijatnijih gradića u Srbiji. Okolina ovog mesta ne oskudeva biserma prirode, poput Perućačkog jezera i gustih šuma Nacionalnog parka Tara. Kraj grada, u samom središtu divlje reke ponosno se uzdiže simbol grada, Kućica na Drini, a u blizini se nalazi i najpopularniji vidikovac u Srbiji, Banjska stena.

Loznica

Pogled na kanal i toranj crkve u Loznici
autor: Katarina Krasavčić

Kulturni i turistički centar Podrinja je Loznica. Grad je poznat po manastiru Tronoša i obližnjem seocetu Tršić, mestu rođenja Vuka Karadžića. Muzej u Loznici krije jedan neobičan eksponat, praistorijski čamac monoksil. Ovo prastaro plovilo nemi je svedok važnosti koju je tok Drine imao čak i za naše, daleke, nepoznate pretke. 

Turističke atrakcije na Drini

Vrtoglavi spustovi i neukrotiva snaga reke obećavaju sjajnu zabavu svim ljubiteljima ekstremnih sportova. Drina je jedinstveno mesto u Srbiji na kojem se možete oprobati u brojnim interesantnim sportovima na vodi, poput raftinga, vožnje kajaka ili tradicionalnog splavarenja i veslanja na dasci. Kanjoning je još jedna neobična aktivnost na Drini. Neustrašivi se mogu upustiti u istraživanje njenih uskih, skrivenih kanjona u kojima čekaju blaga prirode neukaljana ljudskom rukom.

Kućica na Drini

Kućica zelenog krova na steni u središtu Drine

Jednostavna drvena kućica postala je prizor koji je obišao svet i postao prepoznatljiv simbol ne samo moći Drine, već i Srbije uopšte. Zdanje je smešteno na maloj steni u samom središtu rečnog toka, čijim silovitim slapovima godinama odoleva. Više puta je rušena i obnovljena, pa je postala svojevrstan simbol otpora.  

Perućac

Tirkizna voda Perućca iz ptičije perspektive
autor: Milica Spasojević

Drugo najveće veštačko jezero Srbije mami turiste neodoljivom tirkiznom bojom vode, koja čitavom predelu daje pomalo egzotični izgled. Na obali Perućca nalazi se veliki broj brvnarica, bungalova i splavova, koji omogućavaju posetiocima da dožive osvežavajući odmor nad samom vodom. Plivanje, vožnja brodićem i iznajmljivanje pedalina samo su neke od aktivnosti koje nudi ovaj neodoljivi dar Drine.  

Tara

Obronci tare u jesen
autor: Filip Zrnzarević

Jednim delom svoga toka, Drina meandrira kroz litice planine Tare. Tara je predivni dragulj netaknute prirode i utočište mnogih retkih životinjskih vrsta. Ljubitelji prirode sigurno će biti očarani njenim bajkovitim šumama i skrivenim pešačkim stazama. Ova planina sjajna je destinacija tokom cele godine. Leti možete uživati u šetnjama do njenih maglovitih vrhova, vožnji bicikala i posmatranjem životinja, dok je obilne snežne padavne uvek preobraze u magični zimski raj. 

Krstarenje Drinom

Drina se probija kroz stenovite litice
autor: Minja Radonja

Plavetnu Drinu najbolje ćete upoznati ako zakrstarite njenim vijugavim tokom. Krstarenje kanjonom jedna je od najpopularnijih atrakcija zapadne Srbije. Tura započinje na Perućačkom jezeru, a zatim, prateći rečni tok, brodić putuje sve do Višegrada, gde turisti imaju priliku da obiđu Andrićgrad i monumentalni most Mehmed-paše Sokolovića.

Tisa

Rečna kraljica Vojvodine je Tisa, druga najveća reka u Srbiji i najduža pritoka Dunava. Na svom putu kroz Srbiju, Tisa je široka, ravničarska reka koja oplemenjuje Vojvodinu, podarivši joj prelepe ambijente stvorene za odmor i uživanje. 

Ušće Tise u Dunav
autor: Marek Slusarczyk

Informacije i zanimljivosti o Tisi

  • Tisa nastaje u Ukrajini, na šumovitom karpatskom masivu Karmarošu, spajanjem Crne i Bele Tise. Tokovi dveju reka sastaju se kod mesta Novoselice. 
  • Tisa je dugačka 1.358 kilometara i predstavlja prirodnu granicu između Bačke i Banata.
  • Protiče kroz pet država: Ukrajinu, Rumuniju, Slovačku, Mađarsku i Srbiju, gde se, na kraju svog putovanja, i uliva u Dunav.
  • Iako je nama danas poznata kao relativno pitoma ravničarska reka, Tisa je nekada bila izuzetno nepredvidljiva. Pre nego što je izvršena regulacija njenog toka i izgrađen najveći sistem zaštite od poplava u Evropi, umela je da bude pogubna. Proleća 1879. Tisa je u potpunosti razorila Segedin. 
  • Ime reke je veoma staro i potiče još iz antičkog doba, kada je bila poznata kao Tisia.

Gradovi na Tisi

Uz obalu Tise nižu se brojni fascinantni evropski gradovi. Najpoznatiji su Tokaj, Solnok, Čongrad i Segedin, a u Srbiji se tik uz reku nalaze Bečej i Senta.

Bečej

Bela fasada dvorca Fantast kod Bečeja

Naziv ovog ljupkog gradića u Bačkoj znači Mali Beč. Zaista u njemu ima nečega austrijskog i on u Vojvodinu donosi duh zapadne Evrope. U ovom pitomom i gostoljubivom gradu vredi posetiti bisere njegove arhitekture, poput prelepe Gradske kuće i Pravoslavne crkve u kojoj se nalazi ikonostas koji je oslikao čuveni Uroš Predić. Još njegovih dela možete videti ako se uputite u obližnji Fantast, najlepši dvorac u Vojvodini, koji krije priče o tajanstvenoj porodici Dunđerski.  

Turističke atrakcije na Tisi

Dok Tisa lagano seče nesagledivu ravnicu, njene obale privlače ljubitelje prirode i tradicionalnog vojvođanskog uživanja. Oaze kraj reke obiluju mnoštvom ugostiteljskih objekata, u kojim se mogu probati ukusni riblji specijaliteti. Ipak je Tisa odvajkada važila za reku bogatu ribom.

Cvetanje Tise

Ono što Tisu čini specijalnom je neobični fenomen koji je vekovima izazivao i strah i divljenje u svima koji bi ga zatekli. Jednom godišnje Tisa ,,procveta” i tada je površina vode prekrivena desetinama hiljada neobičnih stvorenja. Reč je o insektu tiski cvet, čiji čitav život traje samo jedno veče. Ovi insekti iz mulja izlaze na površinu vode kako bi produžili svoju vrstu. Odmah nakon takozvanog svadbenog plesa, oni završavaju svoj život i iza njih na reci preostaju samo cvetovi, kao prizor koji očevice ostavlja bez daha. 

Nikada se tačno ne može predvideti kog dana će Tisa procvetati, ali se u iščekivanju događaja svake godine organizuje tradicionalna manifestacija Festival cvetanja Tise. Raznovrsni programi su posvećeni jedinstvenom prirodnom fenomenu, koji se u Evropi zadržao samo na Tisi.

Biserno ostrvo

Čamci na obali Bisernog ostrva
izvor: wikipedia

Biserno ostrvo nastalo je ljudskom rukom, nakon regulacije toka Tise i prosecanjem novog korita. Na njemu se nalazi nekoliko zanimljivih turističkih atrakcija. Najinteresantnije zdanje je Dvorac Gedeona Rohoncija, sa kraja XIX veka. Na ostrvu se nalazi i Park prirode Stara Tisa, poznat po retkoj vrsti belog lokvanja. 

Ibar

Brzi, skakutavi brzaci i bukovi Ibra stvaraju sliku koja je više nego upečatljiva. Predeli i uske klisure koji je okružuju čine božanstvene tačke za izlet u prirodi. Krajevi oko Ibra poznati su i pod nazivom Dolina kraljeva, zbog velikog broja vrednih srednjovekovnih spomenika koji čuvaju sećanje na doba kada su Nemanjići hodili ovim prostorima. Prosečna dubina reke je 4 metra, zbog čega je i ljubitelji splavarenja i raftinga rado posećuju.    

Spomenik srpskim ratnicima koji se nalazi na litici iznad Ibra
autor: Gojko Gavrilo

Informacije i zanimljivosti o Ibru

  • Ibar protiče kroz istočni deo Crne Gore i jugozapadnu Srbiju. Ukupne dužina reke je 272 kilometara.
  • Izvire na severnoj strani planine Hajla na granici sa Crnom Gorom, a uliva se u Zapadnu Moravu kod Kraljeva. 
  • Na reci Ibar nalazi se 10 hidroelektrana. Pregrađivanjem reke nastalo je jezero Gazivode.
  • Reka je pogodna i za ribolov. Bogata je klenom, somom, šaranom, krkušom i belicom.  
  • Nije sigurno kako je reka dobila naziv. Postoji tumačenje da poreklo vodi od baskijske reči za reku ibari. Sa druge strane, reč Ibar podseća na antički naziv za reku Maricu, Hiberus

Gradovi na Ibru

Na Ibru je nastao veliki broj naselja različite veličine. Najveći i najpoznatiji od svih njih je Kraljevo. Na Ibru se takođe nalazi i poznata turistička destinacija, Mataruška Banja. 

Kraljevo

Pogled na Ibar i krovove Kraljeva
autor: Adam Radosavljević

Kraljevo je danas moderan centar Raškog okruga i jedan od najlepših gradova Šumadije. Prepoznatljiv je po svom izuzetnom istorijskom značaju, očuvanju tradicije, važnim spomenicima i karakterističnim gastronomskim specijalitetima. Vredi videti divne primere arhitekture iz XIX veka, kao što su Gospodar Vasin konak i Adžića kuća. Ljubitelji reka mogu da uživaju na ibarskom keju ili nekom od obližnjih kupališta. 

U blizini Kraljeva nalaze se mnogobrojna mesta vredna posete. Na pet kilometara od grada, kraj same reke, nalazi se čuveni manastir Žiča. U blizini je i jedna od najlepših banja Srbije, Mataruška Banja. 

Turističke atrakcije na Ibru

Neukrotivi brzaci Ibra u ove krajeve privlače zaljubljenike u izazove i ekstremni sport. Čitava okolina Ibra takođe je izuzetno značajna jer je vekovima predstavljala središte srednjovekovne srpske države. Drevni manastiri od neprocenjovog značaja čekaju na svakom koraku i čuvaju sećanje na legendarnu priču o Dolini jorgovana... 

Dolina jorgovana

Ruševine tvrđave Maglič
autor: Adam Radosavljević

Legenda kaže da je kralj Uroš I u znak ljubavi prema budućoj supruzi, francuskoj plemkinji Jeleni Anžujskoj, oplemenio nepristupačne predele kraj Ibra tako što je duž cele reke posadio plave jorgovane. Želeo je da stvori krajolik koji će je podsećati na rodnu Provansu i učiniti da se oseća kao kod kuće. Danas je ovaj predeo najpoznatiji po izuzetnom broju srednjovekovnih spomenika kulture. Na samom Ibru nalazi se čuvena Žiča, manastir karakteristične crvene boje.  

Rafting na Ibru

Splavarenje Ibrom Spust Bez Granica od Leposavića do Raške
autor: Srboljub77

Jedan od najuzbudljivijih sportova na vodi, rafting, stigao je i u Srbiju i u njemu se možete probati na neukrotivim brzacima Ibra. Rafting je moguć na čitavom toku reke između Ušća i Kraljeva, ali najpopularniji deo reke za ovaj sport vodi do tvrđave Maglič. To je živopisan deo Ibra sa umerenijim brzacima, pa je idealan za opuštanje na vodi, bez velikih i uzbudljivih bukova. Kruna ove deonice je njen završetak, koji pruža nezaboravan pogled na srednjevekovni grad Maglič.

Sava

Nekada najveća jugoslovenska reka, Sava uz svoj tok krije brojna manje poznata, ali ipak vredna istorijska blaga i nebrojane lepote prirode. Tok reke Save kreće se od Slovenije, preko Hrvatske, Bosne i Hercegovine, pa sve do prepoznatljive tačke u Srbiji gde se uliva u Dunav, na mestu gde se drevni bedemi Beogradske tvrđave susreću sa brutalističkom arhitekturom Novog Beograda. 

Brvnare na obali Save

Informacije i zanimljivosti o Savi

  • Reka Sava nastaje spajanjem dveju reka, Save Dolinke i Save Bohinjke kod Radovljice u severozapadnoj Sloveniji. Sava teče u dužini od oko 940 kilometara.
  • Sava predstavlja sponu između tri glavna i najveća grada nekadašnje Jugoslavije: Beograda, Zagreba i Ljubljane.
  • Sava je jedna od najdužih reka u Evropi i jedna od malobrojnih evropskih reka te dužine koje se ne ulivaju neposredno u more.
  • Procenjuje se da u područjima oko Save živi preko 8 miliona stanovnika. 
  • Nije dobila naziv po Svetom Savi. Ime Sava vodi poreklo od grčke reči sa koja znači jak, snažan, siguran. To i jesu pridevi kojima se najbolje može opisati ova reka. 

Gradovi na Savi

Pretpostavlja se da u područjima na samoj reci živi preko neverovatnih osam miliona ljudi. To i ne zvuči toliko neobično kada se uzme u obzir da na ovoj velikoj reci leže čak tri prestonice, Ljubljana, Zagreb i Beograd. Sem njih, njene obale dale su život još mnogim naseobinama, poput Kranja, Siska i Brčkog. Sem Beograda, najveći gradovi na srpskom toku Save su Sremska Mitrovica i Šabac. 

Šabac

Pogled na Šabac
autor: Adam Radosavljević

Šabac je tačka izuzetno burne istorije i jedan od najlepših i najorganizovanijih gradova Srbije. Mnogo duguje reci Savi, koja kroz njega protiče, Na samoj obali nalazi se tvrđava Stari grad, nekada svedok presudnih bitaka, a danas omiljena turistička atrakcija. Uz same bedeme nalazi se istoimena plaža na Savi, koja je, zbog blizine tvrđave, jedno od najneobičnijih kupališta u zemlji. 

Turističke atrakcije na Savi

Područje oko reke, Posavina, savršeno je mesto ako želite da na kraći period pobegnete od gužve i vreve grada i provedete prijatno vreme u prirodi, uživajući u hladovini drveća ili obilazeći neki od arheoloških lokaliteta kao što su Sirmium, Gomolava ili Debrc.

Zasavica

Čamac plovi po močvarnom području Zasavice
autor: Miomir Magdevski 

Jedan od najlepših rezervata prirode u zemlji, Zasavica, prostire se u danas napuštenom koritu Save. Predstavlja dom i jedino utočište stotinama retkih vrsta životinja. Zvezda rezervata je dabar, vrsta koja je do pre stotinak godina iščezla iz čitave zemlje. Ovu zverku u Srbiji možete sresti jedino u Zasavici, a sem nje možete se upoznati i sa vidrima i neobičnom podvrstom svinje kovrdžave dlake, mangulicama. 

Obedska bara

Gusto zelenilo i mulj Obedske bare
autor: Zoran Životić

Na Savi se nalazi i mali raj za ptice, Specijalni rezervat prirode Obedska bara. Kao i Zasavica, Obedska bara je ostatak napuštenog korita Save, koji je postao oaza zelenila i skrovište ugroženih vrsta. Prošetajte se jednom od edukativnih staza i otkrijte šta su to vodena ogledala, učestvujte u hranjenju životinja na ostrvu ptica i prošetajte do ruševina srednjovekovne tvrđave Kupinik. 

Ada Ciganlija

Par na klupi posmatra Savu sa Ade Ciganlije
autor:  Ivan Jasiković

Na Savi leži i Ada Ciganlija, središte svih letnjih dešavanja u Beogradu. Poznata je po najvećoj plaži u glavnom gradu, a na poluostrvu se nalazi i preko 50 otvorenih sportskih igrališta za mnogobrojne vrste sportova, od rukometa i fudbala, do golfa i ragbija. Na ovoj tački možete se oprobati u uzbudljivim ekstremnim aktivnostima, poput pejntbola, bandži džampa, skijanja na vodi i mnogih drugih programa. Zbog Parka nauke, vožnje vozićima i mnogobrojnih igrališta, Ada Ciganlija je i omiljeno izletište dece. 

Velika Morava

Reka paradoksa, istovremeno ćudljiva i životonosna, Velika Morava je najduži vodeni tok koji protiče samo u granicama Srbije. Njeni meandri podarili su plodnu zemlju, ali su česte poplave i nepredvidljiva narav mnogo puta ugrožavali naselja na samoj obali. Zato se tik uz ovu dugačku reku ne može naći mnogo gradova. Jedino veće naselje na samoj Moravi je Ćuprija. 

Široki tok Velike Morave kod mesta Varvarin
izvor: wikipedia

Informacije i zanimljivosti o Velikoj Moravi

  • Velika Morava nastaje spajanjem Južne Morave i Zapadne Morave blizu gradića Stalaća.
  • Velika Morava protiče najplodnijim i najgušće naseljenim područjem uže Srbije, poznatim kao Pomoravlje ili Veliko Pomoravlje.
  • Uliva se u reku Dunav kod velikog basena uglja, Kostolca.
  • Morava je drevna starosrpska reč koja označava oblast obraslu svežom, mladom travom, obično uz vodu, ali i specifičnu zelenu boju. Za vreme Rimskog carstva, Velika Morava nosila je naziv Margus.
  • Tokom XIV veka, država kneza Lazara se nazivala Moravska Srbija, po ovoj reci. U srpskoj istoriji, dolina Velike Morave je postala kolevka savremene srpske države na početku XIX veka.
  • Velika Morava je reka koja je od davnina pa do današnjih dana najviše puta opevana. Ljudi su je slavili, ali su je se često i plašili. Mnoge pesme o Moravi nastaju i danas, a najpoznatije su: Oj Moravo, Moravo, tija reko, Uz Moravu vetar duva, Na Moravi vodenica stara, Moravac kolo i mnoge druge. 

Gradovi na Velikoj Moravi 

Zbog nepredvidljivosti reke i sklonosti da sve oko sebe poplavi, većina gradova Pomoravlja Veliku Moravu posmatra sa bezbedne udaljenosti.Paraćin, Jagodina, Požarevac i Velika Plana neki su od njih. 

Ćuprija

Manastir Ravanica sa zidinama
autor: Petar Milošević 

Samo jedan grad se izdvaja i hrabro stoji na samoj reci, uprkos poplavama koje su mu neretko naudile. U pitanju je Ćuprija. Na levoj obali reke, pored Žutog mosta, nalazi se gradska plaža koja građanima Ćuprije u letnjim mesecima pruža osveženje. Na desnoj obali reke nalazi se Moravski park koji nudi mogućnost za šetnju, sport i rekreaciju. Na osam kilometara od grada nalazi se prelepi srednjovekovni manastir Ravanica. 

Zapadna Morava

Zapadnu Moravu okružuju neka od najplodnijih i najinteresantnijih područja Srbije. Tok reke meandrira između nekoliko planina, usecajući se kroz klisure. Samu obalu reke krasi nekoliko simpatičnih gradova i naseobina.

Pogled na meandre Zapadne Morave sa vidikovca na Kablaru
autor: Vladimir Mijailović

Informacije i zanimljivosti o Zapadnoj Moravi

  • Zapadna Morava nastaje u polju Tašti, istočno od Požege, od Golijske Moravice i Đetinje. 
  • Zajedno sa Južnom Moravom, kod Stalaća obrazuje Veliku Moravu.
  • Čini prirodnu granice između Šumadije i ostatka Srbije.
  • Zapadno Pomoravlje je ekonomski najrazvijenija od dolina sve tri Morave. Sa dolinom Ibra, Zapadna Morava ima veliki potencijal za proizvodnju električne energije, pa se na njoj nalaze hidroelektrane Ovčar i Međuvršje.

Gradovi na Zapadnoj Moravi

Dolina Zapadne Morave veoma je bogata rudama, poput magnezijuma, tvrdog uglja i hroma. Ova činjenica je potpomogola razvoj niza industrijskih gradova u blizini reke, poput Užica, Čačka, Kraljeva i Trstenika. Na pritoci Zapadne Morave, Rasini, leži i veliki grad Kruševac. 

Čačak

Pogled na Čačak

Najveći grad u predivnoj Ovčarsko-kablarskoj klisuri je Čačak. Poznat je po fascinantnoj istoriji, kulturnim obeležjima  i izvrsnom pečenju. Srce grada je uvek živi Čačanski glavni trg, a okolina mesta krije skrivena blaga. Sa vidikovca na Kablaru pruža se nezaboravan pogled na meandre Zapadne Morave, planinu Ovčar i veliki deo klisure. U blizini grada nalazi se i Ovčar banja, idealno mesto za porodični odmor i kratak predah u prirodi. 

Turističke atrakcije na Zapadnoj Moravi

Sem uvek živih i gostoprimljivih gradova Zapadnog Pomoravlja, prirodne lepote klisura Zapadne Morave iz godine u godinu privlače sve više turista. Na ovom području nalazi se svakako najpopularniji banjski centar Srbije, dok sama klisura reke skriva predeo koji je svojim bogatstvom zadobio nadimak Srpska Sveta gora.  

Vrnjačka Banja

Glavna zgrada Vrnjačke Banje

Najveća i najposećenija banja Srbije, Vrnjačka Banja, ne nalazi se na samoj Zapadnoj Moravi, već na njenoj simpatičnoj pritoci, Vrnjačkoj reci. Na njoj se nalazi ljupki most ljubavi, na kom parovi vole da zaključaju katanac, zbog verovanja da će to učvrstiti njihovu ljubav. Rečica protiče kraj predivnog parka. Ukrašen cvećem, on se smatra jednim od najlepših urbanih oaza prirode u zemlji.

Ovčarsko-kablarska klisura

Pogled na Zapadn Moravu u magli
autor: Adam Radosavljević

Među strmim liticama Ovčara i Kablara, koji se uzdižu poput stubova, vijugaju predivni meandri Zapadne Morave. Pogled sa vidikovca na Kablaru pruža se na skro čitavu Ovčarsko-kablarsko klisuru i ostavlja svakog ko uloži trud da ga dosegne bez daha.

Sem nestvarne prirode, ova klisura krije i deset manastira, ušuškanih u nepristupačnim predelima klisure. Nastaju nakon dolaska Turaka i postaju čuvari duhovnosti i identiteta Srba, ali i golih života za zbegove koji su se skrivali u klisuri, pećinama ili okolo manastira. Po njima i po samoj bajkovitoj prirodi ceo kraj dobio je u narodu ime Srpska Sveta gora.

Južna Morava

Južna Morava predstavlja jednu od najdužih reka u Srbiji. Nekada davno bila je i mnogo duža, puna meandara koji su neretko izazivali poplave. Zbog toga je njen tok morao biti skraćen za tridesetak kilometara, da bi se tako regulisala i sprečila dalja izlivanja. Zaštitni znak Južne Morave je mozaik kotlina i klisura kroz koje naizmenično prolazi. 

Južna Morava u Vladičinom Hanu
autor: Miljan Simonović 

Informacije i zanimljivosti o Južnoj Moravi

  • Južna Morava protiče kroz dve zemlje, Srbiju i Severnu Makedoniju. 
  • Dugačka 295 kilometara i teče uglavnom smerom jug-sever, od makedonske granice do centralne Srbije, gde se sreće sa Zapadnom Moravom kod Stalaća i stvara Veliku Moravu.
  • Južna Morava ima složenu dolinu. Sastoji se iz nizova klisura i kotlina: Gnjilanske kotline, Končuljske klisure, Vranjske kotline, Grdeličke klisure, Leskovačke kotline, Niške kotline, Aleksinačke kotline i Stalaćke klisure.
  • Južna Morava povezuje Egejski i Panonski basen. Ovo izaziva fenomen koji se naziva prividna inverzija toka, jer se čini da se reka penje uz planine, a zatim ponovo spušta. Tačka u kojoj se spajaju ova dva velika geološka basena je Grdelička klisura, ali dno klisure, kuda reka teče, je mnogo niža od planina koje je okružuju, tako da reka teče normalno.
  • Područja u južnoj Srbiji kroz koja protiče Južna Morava su skoro potpuno bez šuma što je izazvalo jedan od najtežih slučajeva erozije na Balkanu. Kao posledica ovoga, reka unosi velike količine materijala u Veliku Moravu, puneći i podižući njeno rečno korito, što je potpomoglo velike poplave njene reke-kćerke.

Gradovi u blizini Južne Morave

Južna Morava sa Zapadnom spaja se kod gradića Stalaća. Najveći gradski centri koji se nalaze u blizini Južne Morave su Vranje i Aleksinac.

Vranje

Ulica u Vranju
izvor: Andreja Pavlović

Vranje leži na malenoj Vranjskoj reci, nedaleko od njenog ušća u Južnu Moravu. Grad poseduje svoju živopisnu i jedinstvenu tradiciju, muzilu i kuhinju, što ga čini živopisnim mestom za turiste. Simbol grada je Beli most, za koji se vezuje stara legenda o tragičnoj smrti dvoje zaljubljenih. Vranje je grad koji inspirisao romane, pipovetke i drame čuvenog pisca Bore Stankovića, pa se u njemu nalazi muzej posvećen njegovom delu. 

Lim

Kotline, klisure i brzaci Lima njegov tok čine izuzetno upečatljivim. Oblast oko reke naziva se Polimlje i predstavlja kolevku srednjovekovne srpske države, blagoslovene i neizmerno vrednim spomenicima kulture i prirodnim lepotama. 

Lim kod Ruda
izvor: wikipedia

Informacije i zanimljivosti o Limu

  • Lim izvire iz Plavskog jezera u Crnoj Gori, i uliva se u Drinu između Goražda i Višegrada.
  • Dugačak je od 220 kilometara i protiče kroz Crnu Goru, Srbiju i Bosnu i Hercegovinu.
  • Na njoj su podignute dve hidroelektrane Potpeć i Bistrica između kojih se nalazi veštačko akumulaciono Potpećko jezero. 
  • Poreklo i značenje imena reke Lim do danas nije sa sigurnošću razjašnjeno. Obično se tumači latinskim terimnom limes, koji znači granica, To ima smisla jer je nekada Lim predstavljao granicu između Zapadnog i Istočnog rimskog carstva.
  • Nažalost, Lim je danas poznat i po velikom stepenu zagađenosti o čemu svedoči i ironična šala da je svoj naziv dobila zato što je puna olova.

Turističke atrakcije na Limu

Duž cele dužine reke smenjuju se kotline i klisure što Lim čini jednom od najboljih reka za rafting, uz Ibar. blast oko reke poznata je i po kulturno-istorijskim spomenicima koji datiraju još iz perioda Nemanjića. U Polimlju se nalaze manastir Mileševa, sa čuvenom freskom Beli anđeo, Davidovica, Sveti Nikola kao i ostaci jednog utvrđenja Jerinin grad. 

Rafting na Limu

Već godinama, rafting na brzacima Lima jedna je od najpopularnij atrakcija Crne Gore. sada ovaj interesantni ekstremni sport stiže i u Srbiju. Najpopularnija deonica za splavarenje nalazi se kod grada Priboja. Uzbudljivi spust rekom proteže se na 20 kilometara, od Manastira Kumanice do Brodareva. Lim je ovde bogat brojnim bukovima koji obećavaju uzbudljivu ekstremnu zabavu. 

Srednjovekovno nasleđe Polimlja

Manastir Mileševa sa mostića na rečici Mileševki
izvor: wikipedia

Priča o Polimlju počinje još u maglovita vremena pre Nemanjića. Na području kraj silovite reke, Stefan nemanja i njegova braća gradili su svoje tvrđave i zadužbine, time započevši priču o srednjovekovnoj nemanjićkoj Srbiji. U blizini reke nalazi se Mileševa, sa najupečatljivijom freskom srpskog srednjevekovnog slikarstva, čuvenim Belim anđelom. Tu je i zadužbina Stefana Nemanje, Đurđevi stupovi, smešteni u kompleksu koji je pridobio mesto na UNESCO-voj listi spomenika kulture. Nad samom klisurom Lima uzdiže se tvrđava Kovin, poznata u narodu i kao Jerinin grad. 

Svim rekama Srbije, bilo da su tromi ravničarski divovi ili neukrotive planinkse pritoke pune bukova i brzaka, zajedničko je jedno. Sve one nude divan i osvežavajući odmor kraj šuma svojih voda. U nedostatku mora u Srbiji, reke dobijaju značajnu turističku ulogu i sve više se razvijaju i pripremaju da ugoste mnogobrojne turiste. Zato im treba dati priliku i otkriti sve pogodnosti i čari koje nude.